Noël Slangen - Home

Columns

Radio 1 mag geen formule zijn. Geef Radio 1 niet in handen van marketeers.

Sociologen verstaan de kunst om het verleden perfect te analyseren. Ze maken zichtbaar wat onzichtbaar voor ons oog gebeurt onder de motorkap van het leven. En ze herkennen de patronen in wat terug komt uit het verleden. Maar die sociologen slagen er doorgaans niet in om te voorspellen wat er morgen zal gebeuren. Vooral niet wanneer een nieuwe trend of omslag zich aandient. Dat voorspellend vermogen komt meestal van kromdenkende mensen, ondernemende mensen, creatieve mensen of licht tot prettig gestoorde mensen. Marketeers lijken wel wat op sociologen. Ze kennen de regels die traditioneel van een product een gegarandeerde ‘seller’ maken. Met hen kan je op beide oren slapen. Maar marketeers scoren zelden een hit. Die ontstaan bij nerds die in hun garage een bedrijfje starten, bij verknipte uitvinders, out-of-the-box-denkers of bij koppigaards die blijven vechten voor het eigen gelijk. Waar waren dit soort mensen toen de marketeers Radio 1 om zeep hielpen?

De nieuwe Radio 1 ademt een formule. En die formule klopt als een bus, want marketeers kennen hun vak. De vraag is echter of je een ‘product’ als Radio 1 in handen moet geven van marketeers? Een meerderheid van de luisteraars wil inderdaad ‘gezellige jongens onder elkaar’-radio. Maar die meerderheid is intussen goed bediend met het gros van de andere zenders. Wie gewoon een inhoudelijke praatzender wil met informatie, cultuur, debat, beschouwingen en reportages zonder meer, mag dat op zijn buik schrijven. En dat is geen kwestie van tegen verandering zijn, want er moest wel degelijk iets veranderen aan Radio 1. De groeiende overdaad aan ‘kijk hoe leutig wij zijn’ mocht er wat mij betreft uit. Wie zin heeft in dat soort leute – en ik heb die behoefte ook soms – schakelt gewoon over naar Studio Brussel of Q Music. Maar op onze vertrouwde frequentie krijgen we nu meer van hetzelfde, met daartussenin schijfjes van het populairste van de oude Radio 1.

‘Meer van hetzelfde’ verkoopt natuurlijk goed. Als ‘De Celestijnse belofte’ een hit is, volgt een stroom van nagenoeg identieke zweverige boeken. Na de ‘Da Vinci Code’ volgde het ene mysterie het andere raadsel op. Steeds hetzelfde boek, met net genoeg wijzigingen. Net hetzelfde op televisie. Als iemand op het sterke idee komt om wetenschap en detectivewerk te combineren in een serie als CSI, is de eerste vraag van televisiemakers niet hoe ze meer van dit soort originele ideeën kunnen ontdekken, maar overstelpen ze ons met varianten van hetzelfde. Met intussen talloze CSI’s en andere klonen die skeletten, profielen of andere bewijsstukken herkauwen. En wie zijn wij om die uitgevers en televisiebedrijven ongelijk te geven? Zouden niet uitgerekend wij, als risicomijdende Vlamingen, de eersten zijn om dit veiligspelen tot kunst, norm en ‘goed bestuur’ te verheffen?

Als Radio 1 uw of mijn eigendom zou zijn, zouden we hem waarschijnlijk exact maken zoals hij nu klinkt. Het zou ons verzekeren van een vast rendement, met weinig kans op superwinst, maar wel stabiel en ongevaarlijk. Als we daarentegen Branson of Frère zouden heten en al een aantal goedlopende gelijkklinkende producten zouden hebben, zouden we Radio 1 en Klara eerder in handen geven van de beeldenstormers. Belangrijke mediabedrijven behouden een stuk van hun middelen voor buitenbeentjes, uitspattingen en experimenten. Ze doen dat niet omdat hun raad van bestuur bestaat uit Moeder Theresa’s. Wel omdat ze donders goed weten dat alleen waar risico genomen wordt soms iets uitzonderlijk scoort.
Het is triest dat de VRT onderneemt zoals een voorzichtige middenstander. We moeten geen steen werpen naar de mensen die vandaag verantwoordelijk zijn voor Radio 1. Net zoals de marketeers doen zij hun job en doen ze die zoals van hen verwacht wordt. De verantwoordelijkheid zit aan de top. En bij de politiek. Vanaf het moment dat een openbare omroep risico’s neemt en op niches speelt, roept men dat er belastinggeld verkwist wordt. Als men daarentegen hoge cijfers scoort omdat men kiest voor een plat marketingproduct wordt de oneerlijke concurrentie aan de kaak gesteld. Weet men eigenlijk wel wat men wil? Ja, is het antwoord. We willen van alles iets, niet om echt voor te zijn, niet om echt tegen te zijn, spits en toch gezapig, niet plat maar ook niet onplat en liefst niet het een of het ander. En dat is exact wat de marketeers met Radio 1 gedaan hebben.