Noël Slangen - Home

Uit de pers

Politici moeten stoppen met marketing

Het kantoor van Groep C in Hasselt is licht en mooi. Er hangt kunst aan de muur, er staat veel dat naar Kuifje en Hergé verwijst. Waarom ruilt Noël Slangen die aangename omgeving in voor een nieuwe job als 'strategisch manager' van de VLD? Een gesprek met een man die zich had voorgenomen niet te snel interviews te geven.

Noël Slangen is een man die vooral achter de schermen werkt en toch bekend is bij brede lagen van de bevolking: als stripfiguur. In zijn cartoons in P-Magazine en Het Laatste Nieuws laat tekenaar Erik Meynen premier Verhofstadt al jaren vergezellen van een slang, het kruipende klankbord van de premier. Die slang is goed gekozen en niet alleen om het naamspelletje. Ook in de bekende Disneyfilm Robin Hood is de voornaamste raadgever van de vorst een reptiel, Sir Hiss, een raadgever die altijd iets sneller denkt en reageert dan zijn baas, maar helaas nooit gelijk krijgt, of te laat.

Noël Slangen: "Sir Hiss! Meestal krijgt die nog een pak slaag ook! (monkelt) Die slang is nog een van de sympathiekste beelden die van mij getekend zijn.

"Voor sommigen ben en blijf ik de eerste spindoctor van het land, de Grote Manipulator. Al heb ik mezelf nooit 'spindoctor' genoemd: als je al Slangen heet, moet daar geen spin meer bij." (grijns)

"Daarbij komt nog dat ik al twintig jaar ondernemer ben. Dan krijg je snel de naam dat ik met geld bezig ben. Mensen die mij kennen, weten dat geld zowat het laatste is wat mijn doen en laten bepaalt."

Maar u wás toch een spindoctor. Hoorde dat niet bij de paarse stijl, een beetje á la Tony Blair?

"Wat is spinnen? Een woordvoerder die enig 'effect' zet op de informatie die men lost, zodat er weer een ander effect kan optreden, enzovoort. Stel je eens voor dat je naar een voetbalwedstrijd kijkt en dat iedere pass, elk schot een effectbal is. Dat is niet alleen een bar slechte wedstrijd, het wordt ook gemakkelijk om te scoren door eens gewoon recht op doel te schieten."

"Veel gespin valt te ontmaskeren. Als in één week ineens drie verschillende politici van dezelfde partij dezelfde zin zeggen, dan heb je een mantra. Dan volgen ze een ordewoord: 'Het fiasco van paars' of 'goed bestuur'. (lacht) Yves Leterme heeft die begrippen erg goed gespind. Ik meen het: de knapste vorm van spinnen is doen geloven dat je er niet mee bezig bent. Vandaar dat de socialisten er ook zo goed in zijn: goede spinning vereist discipline. Bij de liberalen lukt dat dus nooit."

Jullie rollen al jaren over elkaar, onder het oog van de camera's.

"De trauma's en tegenstellingen zijn bij ons niet groter dan bij andere partijen. Als de VLD-kopstukken samen zitten, is de sfeer zelfs warmer dan ik ooit heb meegemaakt bij andere partijen. Het enige verschil is dat bij de VLD die tegenstellingen voortdurend naar buiten komen."

En nu moet u helpen: om het beeld naar buiten bij te schaven.

"Neen. De VLD-top zocht een strategisch manager die op ruim vertrouwen kan rekenen, bij alle personen en groepen binnen de partij."

Omdat u als enige met alle top-VLD'ers door één deur kan.

"Verhofstadt, Somers, De Gucht en Dewael kunnen best samen door één deur. Maar het is nog iets anders om iemand te vinden die kan werken aan de afstelling van zo'n team. Een situatie met één leider is altijd gemakkelijker dan een partij met meerdere sterke figuren.

"Als de VLD de afgelopen tijd niet zo'n moeilijke periode gekend had, zou ik misschien niet 'ja' gezegd hebben. Dat moeilijke maakt het net interessant. Ze zaten in een situatie van 'we hebben alles gedaan wat mogelijk is, dus waarom niet proberen met Noël?'. En zelf had ik er ook wel zin in."

"Ik heb geen Wetstraatverslaving. In de jaren negentig werkte ik voor de CVP, toen die partij geleid werd door Johan Van Hecke en Jean-Luc Dehaene. Op een bepaald ogenblik ging Van Hecke weg en kwam Marc Van Peel. Ik kon het persoonlijk wel vinden met Van Peel, maar het politieke project trok me niet meer aan. En dus ben ik ermee gestopt. Een half jaar later bracht een gemeenschappelijke vriend mij in contact met Guy Verhofstadt. Na een gesprek hebben we beslist om samen te werken. Zo eenvoudig verliep dat. Het waren de laatste jaren van Verhofstadt in de oppositie, met de jonge Bart Somers als woordvoerder, en de eerste jaren van paarsgroen. Nu zijn ze opnieuw bij mij beland."

Waarom ging u in op die vraag? Waarom naast Groep C kiezen voor de stress van Brussel?

"Omdat ik behoefte heb aan intellectuele uitdagingen. Bij Groep C ben ik gespecialiseerd in het oplossen van onmogelijke situaties en crisissen. Alleen kon ik tot voor kort maar de helft van mijn tijd daaraan besteden. De rest ging naar het management van dit bedrijf. Toen ze bij de VLD aan mijn mouw bleven trekken, dacht ik: 'Bon, nu sla ik twee vliegen in één klap: doen wat ik graag doe en tegelijk krijgt de volgende generatie bij Groep C meer ruimte.'

Vroeger was u extern adviseur van de VLD. Als u toen analyseerde, was dat met de frisse blik van de buitenstaander. Dat voordeel bent u kwijt.

"Ik ben niet meer geïnteresseerd in de job van communicatieadviseur voor een politieke partij. Daarop ben ik uitgekeken."

"In tegenstelling tot de legendes die over mij de ronde doen, ben ik iemand die sterk op zijn grenzen let. Als communicatieadviseur had ik één focus: de verkiezingen. Mijn werk en mijn impact stopten op de dag, het uur, de minuut dat de stembureaus sloten. Het nadeel daarvan is dat je alleen op korte termijn denkt en handelt: je moet verkiezingen winnen."

"Vandaag heeft de VLD behoefte aan een langetermijnvisie. Mijn focus is dus niét de verkiezingen van 2007. Dat is een belangrijk tussenstation maar ook niet meer."

"Maar ik moet wel consequent blijven. Ik kan niet zeggen: 'De partij moet dat denken, en dit', en die lijn opleggen aan de partij en de leden terwijl ik zelf geen VLD'er ben. Vandaar dat ik nu lid ben."

Het was dus geen zaak van politieke overtuiging maar een instrumentele afweging?

"(denkt na) Als ik mijn meningen op een rij zet, denk ik wel dat ik een liberaal ben. Ik had ook kunnen zeggen: 'Ik word geen lid', maar dat zou onkies zijn. Ik denk trouwens niet dat mijn lidkaart van mij een andere persoon heeft gemaakt. En niemand vraagt dat ik mij nu als een Taliban zou gedragen. Maar ik heb hefbomen nodig om de partij te doen bewegen."

Er tekent zich een parallel af tussen de loopbaan van Patrick Janssens en die van Noël Slangen: eerst extern adviseur, dan als partijlid intern mee de strategie bepalen, ten slotte zelf politicus worden. U zit nu aan stap twee.

"Dat zijn parallellen zoals die in De Da Vinci Code voorkomen. Je vindt altijd overeenkomsten, maar er zijn nog meer verschillen. Men ziet parallellen omdat wij uit de communicatiesector komen. Bij de tachtig advocaten in het parlement zoeken jullie niet naar gelijkenissen."

"Het is niet zo dat dit voor mij een onbedwingbare behoefte was. Ik kan ook een heleboel andere dingen bedenken die ik in de plaats van dit werk hadden kunnen doen."

Maar het beeld van 'redder van de hopeloze zaak' was te sterk?

"(schaterlach) Dat is een karikatuur die ik snel wil vergeten: stel dat Meynen die slang straks als ridder moet verkleden, of met een vaandel ten strijde laat trekken."

"Ik denk dat ik een zinnige bijdrage kan leveren in de uitbouw van de VLD. Wat was het probleem? De VLD zit met concentratie van grote persoonlijkheden op een kleine oppervlakte. Op een bepaald ogenblik zijn die verschillende analyses beginnen te maken en zo kwamen ze in een onmogelijke situatie terecht. De vraag is niet: 'Welke VLD'er is voor die situatie verantwoordelijk', maar wel: 'Wie is hier eigenlijk niét voor verantwoordelijk?' Dan is het antwoord: niemand. Iedereen, van hoog tot laag, heeft het laten gebeuren. Je hebt mensen die een actieve rol speelden. Je hebt andere mensen die konden ingrijpen, maar het hebben laten gebeuren. En je hebt mensen die in plaats van 'stop' te zeggen die discussie aanwakkerden. Maar dat is het verleden. Nu werken al die mensen weer samen."

Is het niet meer een politiek dan een menselijk conflict? De VLD 'verbreedde' zich jaren door politici van elders aan te trekken. Die heetten wel liberaal, maar waren het daarom niet. Het is toch logisch dat de VLD daarvoor ooit een prijs zou betalen? Sommigen vertrokken zonder lawaai, zoals Reginald Moreels. Coveliers en Dedecker deden het luidruchtig.

"Dat is ook de reden waarom het zo belangrijk is om weer de nadruk te leggen op ideologie. Ik weet wel dat veel politici en journalisten vinden dat ideologie niet verkoopt, maar ideologie is voor een partij zoals het fundament voor een huis. Ze zitten onder de grond en dus zie je ze niet. Maar fundamenten zorgen wel dat je gebouw overeind blijft. Daarom is het zo belangrijk dat wij het Manifest van Oxford weer onder de aandacht brengen bij elke militant, ieder VLD-lid."

Het Manifest van Oxford? Dat ruikt naar socialisten die blijven afkomen met het Charter van Quaregnon: een symptoom van het grote navelstaren.

Slangen: "Je moet de buitenwereld niet confronteren met je ideologie. Wel de militanten, de politici. Dat zij zich bezighouden met ideologie en met politiek. "En laat intussen de marketing over aan marketingspecialisten. Begrijp me niet verkeerd: Ik beschik graag over marktonderzoek, omdat mij dat nuttige informatie verstrekt. Maar een politicus mag zich niet laten leiden door marketing. Helaas doen ze dat vandaag wel. Politici vragen zich voortdurend af wat het gat in de markt is, welk profiel hun kiezer heeft, welk unique selling point ze zullen uitspelen. Men steekt permanent de vinger in de lucht: 'Vanwaar komt de wind?' Dat is het windhaangedrag van politici die permanent achter de opiniepeilingen hollen."

Dus waardeert u de CD&V-top, die uit ideologische redenen niet in zee wil met Dedecker?

"De CD&V had geen probleem met de ideologie van Dedecker. Er zijn ook geen grote verschillen tussen zijn standpunten en die van veel N-VA'ers. Wel stoorde men zich aan de stijl en vooral aan het feit dat Dedeckers aanpak op nogal wat publieke belangstelling kan rekenen. Want er zitten nog andere mensen bij de N-VA die een eenzelfde stijl hebben als hij, maar die minder airplay krijgen. Die storen de CD&V-top niet. Ik vind de CD&V-beslissing niet ideologisch. In dit geval is voor CD&V de stijl toch belangrijker dan de ideologie."

CD&V doet toch alleen wat de VLD ook al had gedaan. Of was jullie kritiek op Dedecker wel zuiver ideologisch?

"Eerlijk: er waren wel wat ideologische verschillen tussen Dedecker en de VLD, maar ook niet zoveel. Ik zie drie belangrijke verschilpunten. Eén: hij wil samenwerken met een ondemocratische partij. Twee: hij staat voor de gewapende samenleving. Drie: hij heeft een extremistische visie op wat in het verkeer moet kunnen."

Is dat laatste echt antiliberaal? Veel VLD'ers delen zijn aversie voor superboetes.

"Dat kan zijn, maar 200 mogen rijden strookt niet met de mening van de VLD. Dat is nu net het verschil tussen marketingdenken en ideologisch denken. En al die VLD'ers die zogezegd Dedecker zouden steunen... Er is er één mee naar de N-VA: Boudewijn Bouckaert. Dedecker is niet de woordvoerder van een rechtervleugel in het VLD-electoraat. Omdat er geen rechter- of linkervleugel bestaat. Tenminste niet bij de kiezers. Die vleugels bestaan alleen bij partijmilitanten. De sp.a heeft een militante linkervleugel die linkser is dan haar kiezers.

"Kiezers zijn geen eendimensionale mensen. Men kiest voor een partij vanuit een bepaalde attitude. Ze hebben een korf aan argumenten en redenen om al dan niet liberaal te stemmen. Vaak is dat zelfs een mengeling van op het eerste gezicht linkse en rechtse standpunten. Alleen als je dat inziet, begrijp je waarom in Nederland Jan Marijnissen en de zeer linkse SP en groot deel van het rechtse electoraat van Pim Fortuyn hebben kunnen inpikken.

"Vandaar dat ik zo geloof dat het mogelijk is om mensen te overtuigen van iets waarmee ze het niet eens zijn. Welke politicus haalt succes? Toch niet hij die herhaalt wat de mensen al dachten. Wel hij die hen kan overtuigen, zelfs van gedacht kan doen veranderen. Dat interesseert mij veel meer dan Dedecker die het CD&V-N-VA-kartel last bezorgt."

Er bereikten ons nochtans berichten dat in liberale pleisterplaatsen spontaan een kleine polonaise losbarstte.

"Dan bereikte jullie wellicht ook het bericht dat ik gezegd heb dat ik al die analyses plezant maar overbodig vond.

"Ik hou niet van die verenging van de politiek tot persoonlijke boksmatchen. Laat boksen toe in de ring, maar hou het buiten de politiek.

"Voor Bart Somers en mij wordt het een belangrijke doelstelling: minstens in de eigen partij tot een nieuwe hoffelijkheid komen. Er wordt vandaag te veel op de man gespeeld, men gebruikt te snel privé-argumenten om een tegenstrever politiek te schaden. De basisregel moet zijn: 'Doe een ander niet aan wat je niet zou willen dat men jou aandoet.'

"Laatst zei iemand: 'Ik ging er van uit dat je een socialist was. Je bent toch bevriend met Steve Stevaert?' Maar je moet toch kunnen strijden met je vrienden? Al lukt dat maar als je die basisregel toepast: doe niets aan anderen, enzovoort. Als we verder gaan met de verruwing van de politieke zeden, belanden we in Amerikaanse toestanden."

Yves Leterme blijft immer hoffelijk. Hij maakt het Verhofstadt knap lastig door oppositie te voeren met 'goed bestuur'. Dat is meestal het sterke punt van de zetelende premier.

"Ik word niet warm of koud van goed bestuur. Het is vanzelfsprekend. Een bedrijf dat goed bestuurd wordt, wordt overgenomen door een bedrijf met een visie."

Maar die visie moet geloofwaardig blijven. Wil de VLD'er die ooit nog PVV stemde wel iets kopen van een 'progressieve' partij?

"Als die man Omer Vanaudenhove nog heeft gekend, zal hij zeker niet schrikken: dan herkent hij weer de liberale partij die zich breed en progressief opstelde. Alleen is de VLD dat progressieve karakter de laatste jaren even vergeten.

"Progressief betekent dat men kiest voor een moedige, open, vernieuwingsgezinde benadering. Dat staat tegenover conservatief, waar men kiest voor angst, nostalgie en behoudsgezindheid. Progressief of conservatief hangt dus niet samen met een ideologie maar met een attitude. Vandaar dat de VLD de politieke partij is die deze term met recht kan opeisen."

Is dat geen grote switch voor een partij die jaren gebiologeerd was door haar rechtervleugel? Die het harde liberalisme van het Eerste Burgermanifest propageerde.

"Je kunt dat Eerste Burgermanifest niet los zien van het derde. En dat dateert uit tempore non suspecto, toen 'premier' Verhofstadt nog een verre droom was.

"Ik heb altijd gegruwd van dat Eerste Burgermanifest, vooral van de taal, de rauwe verwoording. Nu ik als kersvers VLD-lid die drie Burgermanifesten herlees, zie ik dat veel van die voorstellen intussen algemeen aanvaard zijn. Ik heb het laten narekenen: 40 procent is gerealiseerd, 40 procent staat nog op de politieke agenda. Van de overige 20 procent is goed de helft niet meer relevant omdat de wereld veranderd is. Slechts bij een minimaal percentage denk ik nog : 'Oei, wat had hij die dag gegeten.' Zoals zijn voorstel om uit de staat te stappen."

Uw hand lijkt al zichtbaar in de 'nieuwe' VLD. Neem Patrick Dewael: de minister van Binnenlandse Zaken die vorig jaar nog zo hard was tegen meisjes met hoofddoeken treedt nu op tegen racistische hooligans. Toeval?

"Ik bepaal de inhoud van de fles niet: dat doen onze mandatarissen. Ik heb alleen de stop van de fles gehaald. Ik heb hen uitgelegd dat ze moeten stoppen met anderen achterna te hollen. Stoppen met nadenken hoe ze willen groeien, maar eens beginnen met te zeggen wat ze denken. Stoppen met zich te laten leiden door peilingen."

Alweer. De peilingen zijn opnieuw helemaal 'in', hoewel het binnen de VLD ooit verboden was dat woord uit te spreken.

Noël Slangen: "Er een simpele reden waarom peilingen opnieuw 'in' zijn: het is nog nooit zo goedkoop geweest om een peiling te organiseren. Het is echter ook nog nooit zo onbetrouwbaar geweest. Iedereen die een programma voor internet kan schrijven kan vandaag peilen. Nu zou het voldoende moeten zijn om een aantal peilingen naast elkaar te leggen om te zien hoe onbetrouwbaar ze zijn. Ik las vandaag in een krant een top twintig van politici en die verschilde helemaal van een top twintig van de week voordien. Dat is het gevolg van internetpeilingen die goedkoop zijn en snelle kopij garanderen. Misschien zou het nog niet zo slecht zijn, mochten we evenveel aandacht besteden aan het lezen van ingewanden van vissen om de toekomst te voorspellen.

"Voor de VLD zijn die peilingen zowel een voor- als een nadeel. Het nadeel is dat de achterban zich ongerust maakt. Het voordeel is dat het voor ons gemakkelijker zal zijn om te 'winnen'. Want je verkiezingsresultaat wordt vandaag niet meer afgewogen tegen je echte stemmenaantal, maar tegen hoe je je verhoudt tot de peilingen.

"Het is echt te gek. Stel dat je sportredactie een enquête organiseert: wie wint de volgende topper, Anderlecht of Brugge? Anderlecht wint met 3-2, maar toch roepen de media Brugge tot de winnaar uit. Want eigenlijk was voor Anderlecht 4 voorspeld en voor Brugge maar 1. Dat is ongelofelijke flauwekul, maar het is wel de situatie waarin we in de Wetstraat verzeild zijn."

Zelfs met statistische afwijkingen lijkt het er toch op dat de VLD al van heel ver moet terugkomen om de CD&V in te halen.

Slangen: "Ik maakte ooit het omgekeerde mee. In 1994 werkte ik voor de CVP. Bij de Europese verkiezingen wilde de VLD niet naar de tv-studio's komen, de camera's werden naar de Melssenstraat gesommeerd. Daar stond een toren van champagneglazen klaar. De liberalen zouden 30 procent halen, de CVP was ten dode opgeschreven. Ik herinner me nog dat die avond, na de bekendmaking van de uitslagen, de nationale secretaris het hele CVP-gebouw doorzocht op zoek naar één fles champagne. Hij vond er geen. De CVP had geen champagne koud staan, al hadden wij die wel mogen drinken.

"Het enige wat ik aan de peilingen relevant vind, is dat vandaag meer mensen zich kunnen voorstellen om voor de CD&V te stemmen dan voor de VLD. Dat blijkt uit alle onderzoeken. We hebben ooit de omgekeerde situatie meegemaakt: dat meer dan de helft van de bevolking zich kon voorstellen om voor de VLD te stemmen en maar 30 procent voor de CD&V. We hebben gezien dat de CD&V het tij kon keren. Waarom zou de VLD dat dan niet kunnen?"

Omdat CD&V zich ervoor hoedt zoveel fouten te maken als VLD en sp.a in 2003-2004.

"Dat klopt. Vandaag is de beste politicus zogezegd hij die de minste fouten maakt. Maar is dat niet triest?"